Soyutma ehtiyacı il boyu davam edən, amma istənilən temperaturu çox aşağı olmayan tətbiqlərdə qışda çöl onsuz da soyudulacaq mühitdən soyuqdur. Sərbəst soyutma bu fərqdən istifadə edir: su və ya qlikol xarici hava ilə soyudulan lamelli batareyadan keçirilir; kompressor dayanır və ya yükü azalır. Sərf olunan enerji yalnız fan və nasosdur; mexaniki soyutmanın onda biri ilə iyirmidə biri səviyyəsindədir. Kompressorların iş saatı azaldığı üçün texniki xidmət xərci də düşür.
Çillerlərdə sərbəst soyutma batareyası kondenserin qabağına yerləşdirilir. Xarici hava sistemdən qayıdan suyun temperaturundan 1–2 K aşağı endikdə qismən sərbəst soyutma başlayır; batareya suyu ilkin soyudur, qalanını kompressor tamamlayır. Xarici hava istənilən su temperaturundan 8–10 K aşağı endikdə kompressorlar tamamilə dayanır. 15/20 °C su istəyən prosesdə bu, ilin böyük hissəsi deməkdir; 7/12 °C-də saatlar azalır. Keçid avtomatikdir; üçyollu klapan və ya ayrı nasos suyu batareyaya yönəldir.
Ən uyğun sahələr plastik tökmə və maşın soyutması, məlumat mərkəzləri, il boyu işləyən kondisioner qurğuları və 10–15 °C-də saxlanan emal sahələridir. Saxlamada bənzər üsul soğan, kartof, sarımsaq kimi məhsulların gecə soyuq xarici hava ilə havalandırılmasıdır: xarici hava məhsulun temperaturundan 2–3 K soyuq və rütubəti uyğun olduqda qapaqlar açılır, fanlar işləyir, mexaniki soyutma yalnız isti dövrdə işə düşür. Xarici hava sensorları düzgün yerə qoyulmasa səhv saatda ilıq hava alınır.
Qazancı müəyyən edən istənilən temperaturla yerin iqlimidir; qışı uzun və gecələri sərin keçən kontinental iqlimli bölgələr əlverişlidir. Hesab saatlıq iqlim məlumatı ilə aparılır. Çöldəki batareyada donma riski olduğundan dövrədə qlikol işlədilir və ya araya istilik mübadiləcisi qoyulur. Batareya kompressor işləyərkən kondenserə əlavə hava müqaviməti yaradır. Dondurulmuş saxlama və 0 °C civarındakı kameralarda sərbəst soyutmanın payı çox kiçikdir. İnvestisiya qərarı sərbəst soyutma saatlarının illik cəminə baxılaraq verilir.