Soyutma lüğəti
Evaporator, kondenser, qızma, GWP, şok dondurma… Sənaye soyutması və soyuducu kamera terminləri sadə dildə, nümunə rəqəmlərlə və hər terminin saytda harada qarşınıza çıxdığı ilə.
Soyutma lüğəti
- termin
- 150
- mövzu
- 6
- dil
- 5
Çox axtarılanlar
A4 termin
- Adiabatik soyutmaSistemlərHava soyutmalı kondenserin və ya qaz soyuducusunun sorduğu havanı yaş pətəkdən keçirərək və ya su dumanı püskürərək əvvəlcədən soyudan üsul; yalnız isti saatlarda su sərf edərək kondensasiya temperaturunu aşağı salır.
- Agent doldurmasıİstismar və ölçməSistemə doğru miqdarda soyuducu agentin doldurulması və sistemdəki ümumi agent miqdarı; az doldurma gücü düşürür, çox doldurma təzyiqi yüksəldir, doğru doldurma qızma və həddindən artıq soyutma ilə təsdiqlənir.
- Agent təhlükəsizlik sinfi (A1, A2L, A3, B2L)Soyuducu agentlərAgentlərin zəhərliliyə (A aşağı, B yüksək) və alışqanlığa (1 alışmaz, 2L zəif alışan, 2 alışan, 3 yüksək alışan) görə təsnifatı; R404A A1, R32 A2L, R290 A3, ammonyak B2L.
- Azotla təzyiq sınağıİstismar və ölçməYeni qurulan və ya təmir edilən soyutma dövrəsinin agent vurulmazdan əvvəl quru azotla təzyiq altına alınıb müəyyən müddət saxlanaraq kipliyinin və möhkəmliyinin təsdiqlənməsi; ardınca vakuumlama gəlir.
B6 termin
- Baxış şüşəsiKomponentlərMaye xəttində agentin axınını və rütubət vəziyyətini gözlə yoxlamağa imkan verən şüşəli hissə: qabarcıq maye çatışmazlığını, rəng dəyişməsi rütubəti göstərir.
- Banan saraltma kamerasıSoyuducu kameraYaşıl yığılmış bananın 14–18 °C temperatur, 90–95% nisbi rütubət və idarə olunan etilen qazı altında 4–8 günə bərabər şəkildə saraldıldığı, qızdırması və soyutması birlikdə işləyən xüsusi kamera.
- BTU/hƏsas anlayışlarAmerika və İngiltərə mənşəli kataloqlarda istifadə olunan istilik gücü vahidi; 1 kW ≈ 3.412 BTU/h, 12.000 BTU/h = 1 soyutma tonu.
- Buxarlanma temperaturuİstismar və ölçməAgentin evaporatorda qaynadığı doyma temperaturu; kamera temperaturundan TD qədər aşağıdır və kompressor gücünü, səmərəni və evaporator seçimini müəyyən edən əsas iş nöqtəsidir.
- Buz bankıSistemlərSu ilə dolu çənin içindəki soyutma borularının üzərində buz toplayıb, lazım olduqda bu buzu əridərək 0–1 °C-də buzlu su verən istilik akkumulyasiyası sistemi; kiçik soyutma qrupu ilə böyük anlıq yükləri qarşılayır.
- Buzlanma (evaporatorda buz bloku)İstismar və ölçməEvaporatorda qırovun defrostla tam əriməyib yenidən donaraq bərk, şəffaf buz kütləsinə çevrilməsi; hava keçidini bağlayır, kameranı qızdırır və demək olar ki, həmişə defrost və ya drenaj nasazlığının nəticəsidir.
C1 termin
Ç1 termin
D7 termin
- Defrost (buz əritmə)İstismar və ölçməEvaporator qanadlarında toplanan buzun müəyyən intervallarla əridilməsi; elektrikli qızdırıcı, isti qaz və ya (0 °C-dən yuxarı kameralarda) yalnız fanla aparılır və nəzarət cihazı tərəfindən idarə olunur.
- Defrost qızdırıcısıKomponentlərEvaporatorun lamelləri arasına və damcı tavasının altına yerləşdirilən, defrost zamanı gərginlik verilərək boruların və lamellərin üzərindəki qırovu əridən paslanmayan polad örtüklü çubuqşəkilli elektrik qızdırıcısı; dondurulmuş saxlama kameralarında ən geniş yayılmış defrost üsuludur.
- Dondurulmuş saxlamaSoyuducu kameraDondurulmuş qidanın −18 °C və ya daha aşağı sabit temperaturda aylarla saxlanması; kamera məhsulu dondurmur, donmuş gələn məhsulu donmuş saxlayır və adətən −18 ilə −25 °C arasında işləyir.
- Doyma temperaturu və doyma təzyiqiİstismar və ölçməAgentin müəyyən təzyiqdə maye və buxar halında tarazlıqda olduğu temperatur; hər təzyiqə bir doyma temperaturu uyğun gəlir və bu əlaqə agentin P–T cədvəlidir.
- Döşəmə qızdırılması (şaxta qabarmasının qarşısının alınması)Soyuducu kameraDondurulmuş saxlama və şok kameralarının altındakı torpağın donub döşəməni qaldırmasının qarşısını almaq üçün izolyasiyanın altına yerləşdirilən qızdırıcı kabel, ilıq qlikol borusu və ya havalandırma kanalı düzəni; döşəmənin altını +5/+10 °C-də saxlayır.
- Dövri texniki xidmətİstismar və ölçməSoyutma sisteminin nasazlıq çıxmadan, müəyyən intervallarla təmizlənməsi, ölçülməsi və ayarlanması; kondenserin təmizlənməsi, sızma yoxlaması, elektrik birləşmələri, defrost və yağın yoxlanması əsas maddələridir. Elektrik istehlakını azaldır, cihazın ömrünü uzadır.
- Drenaj qızdırıcısıKomponentlərDondurulmuş saxlama kameralarında evaporatorun defrost suyunu çölə daşıyan drenaj borusunun içinə və ya ətrafına döşənən, suyun boruda donmasının qarşısını alan silikon örtüklü, elastik və su keçirməyən qızdırıcı kabel.
E8 termin
- EC fanKomponentlərSabit maqnitli fırçasız mühərriki və üzərindəki elektronikası ilə şəbəkə gərginliyindən birbaşa işləyən, sürəti 0–10 V siqnalı ilə pilləsiz tənzimlənən, yüksək səmərəli və səssiz fan. EC elektron kommutasiyalı deməkdir.
- EkonomayzerKomponentlərMaye agenti genişlənmə klapanına girməzdən əvvəl əlavə soyudan və yaranan buxarı kompressorun aralıq təzyiq ağzına verən dövrə; aşağı temperaturda gücü və səmərəni nəzərəçarpacaq dərəcədə artırır.
- Elektron genişlənmə klapanı (EEV)KomponentlərQızmanı sensorlarla ölçüb nəzarət cihazının əmri ilə addım mühərrikini sürərək agenti həssas şəkildə dozalayan genişlənmə klapanı; enerjiyə qənaət və geniş iş aralığı təmin edir.
- Enerji səmərəliliyi (SEPR, ekodizayn)İstismar və ölçməSoyutma sisteminin sərf etdiyi hər kilovat-saat elektriklə nə qədər soyutma verdiyi; anlıq ölçüsü COP, il boyu dəyişən xarici hava şəraitini hesaba alan ölçüsü SEPR-dir və ekodizayn qaydaları ən aşağı dəyərləri müəyyən edir.
- EntalpiyaƏsas anlayışlarMaddənin vahid kütləsinin daşıdığı ümumi istilik məzmunu (kJ/kg); iki hal arasındakı entalpiya fərqi ötürülən istiliyi verir.
- EtilenSoyuducu kameraMeyvə və tərəvəzlərin özlərinin ifraz etdiyi, yetişməni və qocalmanı başladan rəngsiz bitki hormonu qazı (C₂H₄); milyonda bir hissə (1 ppm) səviyyəsində belə təsirlidir, anbarda bəzən istənir, çox vaxt isə kənarlaşdırılır.
- Evaporativ kondenserKomponentlərKondenser borularının üzərinə su çilənərək suyun buxarlanma soyutması ilə agenti kondensasiya etdirən kondenser; hava soyutmalıya görə xeyli aşağı kondensasiya temperaturu təmin edir.
- EvaporatorKomponentlərSoyuducu kameranın içində yerləşən, soyuducu agentin buxarlanaraq kamera havasından istilik çəkdiyi qanadlı borulu istilik mübadiləcisi; fanları ilə havanı dövr etdirir.
Ə1 termin
F5 termin
- F-qaz qaydalarıSoyuducu agentlərFlüorlu istixana qazlarının (HFC) istehsalını, istifadəsini və sızmalarını məhdudlaşdıran qanunvericilik; yüksək GWP-li agentləri mərhələli qadağan edir, sızma yoxlamasını və qeyd aparmağı məcburi edir.
- Fan mühərrikiKomponentlərEvaporatorda kamera havasını, kondenserdə xarici havanı lamelli boruların arasından keçirən pərləri fırladan elektrik mühərriki; cihazın hava sərfini, səsini və elektrik istehlakının mühüm hissəsini müəyyən edir.
- Fan sürətinin tənzimlənməsiKomponentlərKondenser və ya evaporator fanlarının dövrlərini təzyiqə və ya temperatura görə tənzimləyən düzən; kondensasiya təzyiqini qışda da kifayət qədər və sabit səviyyədə saxlayır, fanların elektrik istehlakını və səs-küyünü azaldır.
- Faza nəzarət relesiKomponentlərÜçfazalı şəbəkədə faza itkisini, səhv faza ardıcıllığını, gərginlik qeyri-simmetrikliyini və həddən aşağı və ya yüksək gərginliyi aşkar edib idarəetmə dövrəsini kəsərək kompressoru qoruyan elektron rele.
- Filtr-quruducuKomponentlərMaye xəttində agentdəki rütubəti, turşunu və çirkləri tutan kartriclı filtr; genişlənmə klapanının buz bağlamasının və kompressor sarğılarının xarab olmasının qarşısını alır.
G5 termin
- Genişlənmə klapanı (TXV)KomponentlərKondenserdən gələn yüksək təzyiqli maye agenti evaporatora girməzdən əvvəl boğaraq təzyiqini düşürən və evaporatora tam lazım olan qədər agent göndərən klapan.
- Gizli istilikƏsas anlayışlarMaddənin temperaturu dəyişmədən halını dəyişməsi (donma, ərimə, buxarlanma, kondensasiya) zamanı alınan və ya verilən istilik.
- Glide (temperatur sürüşməsi)Soyuducu agentlərZeotrop agent qarışığının sabit təzyiqdə buxarlanmağa başladığı (bubble) və tamamilə buxarlandığı (dew) temperaturlar arasındakı fərq; R449A üçün təqribən 4,5 K.
- Güc nəzarətiİstismar və ölçməSoyutma sisteminin verdiyi gücün həmin andakı istilik yükünə uyğunlaşdırılması; dayanıb-işə düşmə, pilləli kompressor, silindrlərin boşaldılması, rəqəmsal scroll və ya inverterlə aparılır və səmərəni, temperaturun sabitliyini, kompressorun ömrünü müəyyən edir.
- GWP (qlobal istiləşmə potensialı)Soyuducu agentlərBir kiloqram agentin atmosferə qarışdıqda 100 il ərzində yaratdığı istiləşmə təsirinin bir kiloqram CO₂-yə nisbəti; R404A üçün 3.922, R449A üçün 1.397, R290 üçün 3, CO₂ üçün 1.
H9 termin
- HACCPSoyuducu kameraQida istehsalında təhlükələri əvvəlcədən müəyyən edib kritik nöqtələrdə ölçərək nəzarətdə saxlayan, qeydlərə əsaslanan qida təhlükəsizliyi sistemi (Hazard Analysis and Critical Control Points: təhlükələrin təhlili və kritik nəzarət nöqtələri); soyuducu kameranın temperaturu ən çox rast gəlinən kritik nöqtədir.
- Hava dəyişməsiƏsas anlayışlarSoyuducu kameradakı havanın xarici hava ilə yer dəyişməsi; qapı açılışları ilə istəmədən baş verəni istilik və rütubət yüküdür, meyvə–tərəvəz anbarlarında karbon qazını və etileni atmaq üçün bilərəkdən ediləni isə havalandırmadır.
- Hava pərdəsiSoyuducu kameraAçıq qapıda içəri–çölə hava mübadiləsini azaldan tədbir: yuxarıdan şaquli üfürülən güclü hava axını (hava pərdəsi) və ya qapı boşluğunu örtən şəffaf PVC zolaqlar.
- Hava sərfiƏsas anlayışlarEvaporator fanlarının bir saatda kamerada dövr etdirdiyi hava həcmi (m³/h); hava paylanmasını, atma məsafəsini və məhsulun soyuma sürətini müəyyən edir.
- Hava soyutmalı və su soyutmalı kondenserSistemlərHava soyutmalı kondenser istiliyi fanla üfürülən xarici havaya, su soyutmalı kondenser isə soyutma qülləsindən və ya quyudan gələn suya verir; seçim gücə, iqlimə və su imkanına bağlıdır.
- Hermetik və yarımhermetik kompressorKomponentlərHermetik kompressorda mühərrik və sıxma bloku qaynaqlı tək gövdənin içindədir və açılmır; yarımhermetikdə gövdə boltludur, bakım və təmir mümkündür.
- Həddindən artıq soyutma (subcooling)İstismar və ölçməKondenser çıxışındaki maye agentin temperaturunun eyni təzyiqdəki doyma (kondensasiya) temperaturundan nə qədər aşağı olduğu; normal dəyər 3–8 K, doldurma miqdarının ən etibarlı göstəricisi.
- HFC, HFO və HCFC agentlərSoyuducu agentlərSintetik soyuducu agentlərin kimyəvi ailələri: xlorlu CFC və HCFC-lər ozona zərər verdiyi üçün dövriyyədən çıxarılıb, HFC-lər yüksək GWP səbəbindən azaldılır, ikiqat rabitəli HFO-lar isə çox aşağı GWP-li yeni nəsli təşkil edir.
- Hiss olunan istilikƏsas anlayışlarMaddənin halını dəyişmədən temperaturunun dəyişməsinə səbəb olan istilik; termometrdə görünən, əllə hiss edilən istilikdir.
X1 termin
I1 termin
İ11 termin
- İkipilləli sıxılmaSistemlərAgentin sorma təzyiqindən kondensasiya təzyiqinə bir dəfəyə deyil, arada soyudularaq iki addımda sıxıldığı düzən; −35 °C və aşağı buxarlanma temperaturlarında səmərəni artırır, kompressoru həddən artıq qızmaqdan qoruyur.
- İlkin soyutmaSoyuducu kameraYığılmış meyvə və tərəvəzin tarla istiliyinin anbara və ya maşına qoyulmazdan əvvəl bir neçə saat ərzində sürətlə alınması; məhsulun tənəffüsünü yavaşladır, su itkisini və çürüməni azaldır, rəf ömrünü nəzərəçarpacaq dərəcədə uzadır.
- İnverter (tezlik çeviricisi)KomponentlərŞəbəkənin sabit 50 Hz tezliyini dəyişərək kompressor, fan və ya nasos mühərrikinin dövrlərini tələbata görə tənzimləyən elektron cihaz; gücü pilləsiz idarə edir və enerjiyə qənaət təmin edir.
- İsti qaz defrostuİstismar və ölçməKompressordan çıxan isti agent buxarının müvəqqəti olaraq evaporatora göndərilib buzu içəridən əritdiyi defrost üsulu; elektriklidən sürətli və ucuz, kəməri daha mürəkkəb.
- İstilik körpüsüƏsas anlayışlarİzolyasiya qatını deşib keçən və ya kəsən, istiliyi ətrafından xeyli asan ötürən sahə; soyuducu kamerada polad sütun, bolt, qapı çərçivəsi və döşəmə–divar birləşməsi tipik nümunələrdir.
- İstilik mübadiləcisiSistemlərİki axın arasında onları qarışdırmadan istilik ötürən cihaz; evaporator və kondenser də istilik mübadiləcisidir; lövhəli və gövdə-borulu tipləri çillerlərdə və istilik bərpasında işlədilir.
- İstilik nasosuSistemlərSoyutma dövrünü qızdırmaq üçün işlədən cihaz: aşağı temperaturlu mənbədən (hava, su, torpaq və ya tullantı istilik) istilik çəkir və onu daha yüksək temperaturda istifadə yerinə verir.
- İstilik relesiKomponentlərMühərrikin çəkdiyi cərəyan ayarlanmış dəyəri bir müddət aşdıqda qızan bimetal lövhələri ilə idarəetmə dövrəsini açıb kontaktoru buraxdıran, mühərrik dolaqlarını ifrat yükdən, faza itkisindən və yanmaqdan qoruyan rele.
- İstilik yüküƏsas anlayışlarSoyuducu kameraya daxil olan və oradan çəkilməli olan ümumi istilik: paneldən keçən, məhsulla girən, qapıdan sızan, insan, işıqlandırma, fan və defrost istiliyinin cəmi.
- İstilikötürmə əmsalı (U dəyəri)Əsas anlayışlarDivarın, panelin və ya qapının 1 kvadratmetrindən, iki tərəfi arasındakı hər 1 K temperatur fərqi üçün keçən istilik gücü; vahidi W/m²K-dir və dəyər kiçildikcə izolyasiya yaxşılaşır.
- İstiliyin geri qazanılmasıSistemlərSoyutma sisteminin kondenserdən xarici havaya atdığı istiliyin bir hissəsinin və ya hamısının məişət suyu, təmizlik suyu, məkan qızdırılması və ya döşəmə qızdırılması üçün yenidən istifadəsi; yanacaq xərcini azaldır.
K9 termin
- Karter qızdırıcısıKomponentlərKompressor dayanarkən karterdəki yağı ilıq saxlayan kiçik güclü elektrik qızdırıcısı; soyuducu agentin yağın içinə miqrasiya edib kondensasiya olmasının, işə düşərkən yağın köpüklənməsinin, yastıqların yağsız qalmasının və maye zərbəsinin qarşısını alır.
- Kaskad sistemSistemlərBiri o birinin kondenserini soyudan, fərqli agentli iki ayrı soyutma dövrəsindən ibarət sistem; tək dövrənin çata bilmədiyi −50 ilə −80 °C arasındakı temperaturlar və CO₂-li sənaye qurğuları üçün işlədilir.
- kcal/h (kilokalori/saat)Əsas anlayışlarTürkiyədə və Azərbaycanda uzun illər işlədilmiş istilik gücü vahidi; 1 kW = 860 kcal/h. Köhnə kataloqlarda və təklif mətnlərində hələ də qarşınıza çıxır.
- KompressorKomponentlərEvaporatordan gələn aşağı təzyiqli agent buxarını sıxaraq yüksək təzyiq və temperatura çıxaran, dövrü işlədən və elektrikin böyük hissəsini istehlak edən maşın.
- Kompressor yağı (POE, mineral, PAG)Soyuducu agentlərKompressorun hərəkətli hissələrini yağlayan, kipliyi təmin edən və istilik daşıyan xüsusi yağ; agentə görə seçilir: R22 ilə mineral yağ, HFC və HFO agentlərlə POE, avtomobil kondisionerlərində və bəzi CO₂ sistemlərində PAG.
- Kondensasiya olmayan qazlarİstismar və ölçməSoyutma dövrəsinə girən və kondenser şəraitində mayeləşməyən hava və ya azot; kondenserdə toplanıb səthi tutur, vurma təzyiqini və elektrik istehlakını yüksəldir, gücü azaldır. Əksərən yarımçıq vakuumlamanın nəticəsidir.
- Kondensasiya temperaturuİstismar və ölçməAgentin kondenserdə kondensasiya olduğu doyma temperaturu; xarici hava temperaturunun 10–15 K üstündədir və düşdükcə kompressor daha az elektrik sərf edir.
- KondenserKomponentlərKompressordan gələn isti, yüksək təzyiqli agent buxarını xarici havaya istilik verərək mayeyə çevirən istilik mübadiləcisi; sistemin istiliyi çölə atdığı yer.
- KontaktorKomponentlərKiçik idarəetmə cərəyanı ilə sarğacını çəkib əsas kontaktlarını qapayaraq kompressor, fan və ya qızdırıcı kimi böyük güclü yükləri dövrəyə qoşan və dövrədən açan elektromaqnit açar.
Q5 termin
- Qırovlanmaİstismar və ölçməHavadakı rütubətin səth temperaturu 0 °C-dən aşağı olan evaporator lamellərində və ya soyuq borularda nazik qırov təbəqəsi kimi toplanması; müəyyən ölçüdə adidir, həddən artığı gücü azaldır və problemə işarə edir.
- Qısa dövrlü iş (short cycling)İstismar və ölçməKompressorun bir neçə dəqiqədən bir dayanıb yenidən işə düşməsi; mühərrik dolağını qızdırır, kontaktoru köhnəldir, yağı sistemə daşıyır. İstehsalçılar əksərən saatda 6–12-dən çox işəsalmaya icazə vermir və ən azı bir neçə dəqiqəlik iş müddəti tələb edir.
- Qızma (superheat)İstismar və ölçməEvaporator çıxışındaki agent buxarının temperaturunun eyni təzyiqdəki doyma (buxarlanma) temperaturundan nə qədər yuxarı olduğu; normal dəyər 5–10 K, sistemin ən vacib sağlamlıq ölçüsü.
- Qlikollu sistem (ikinci kontur)SistemlərSoyuducu agentin yalnız maşın otağında qaldığı, soyuğun kameralara və proses nöqtələrinə nasosla dövr etdirilən qlikol–su qarışığı ilə daşındığı dolayı soyutma düzəni; agent doldurmasını və sızma riskini böyük ölçüdə azaldır.
- Qoruyucu klapanKomponentlərSistemdəki təzyiq icazə verilən ən yüksək dəyəri aşdıqda öz-özünə açılıb agenti çölə ataraq qabın və ya borunun partlamasının qarşısını alan yay yüklü klapan; son təhlükəsizlik tədbiridir.
L2 termin
- Lamel addımıKomponentlərEvaporator və ya kondenser qanadları arasındakı məsafə (mm); kamera temperaturuna görə seçilir: isti kameralarda sıx, dondurulmuş kameralarda seyrək lamel.
- Lövhəli dondurucuSistemlərMəhsulun, içindən soyuducu agent keçən metal lövhələrin arasında sıxılaraq birbaşa təmasla dondurulduğu cihaz; düzgün formalı blok məhsulları hava ilə dondurma ilə müqayisədə daha sürətli və az enerji ilə dondurur.
M4 termin
- Maye ayırıcı (sorma akkumulyatoru)KomponentlərSorma xəttində kompressordan dərhal əvvəl duran, evaporatordan buxarlanmadan gələn maye agenti tutub yalnız buxarın kompressora getməsini təmin edən şaquli təzyiq qabı; kompressoru maye zərbəsindən və yağın köpüklənməsindən qoruyur.
- Maye zərbəsi (liquid slugging)İstismar və ölçməKompressorun buxar əvəzinə maye agent və ya yağ sorması; maye sıxılmadığı üçün klapanları, şatunları və scroll spirallarını qırır. Kompressor nasazlıqlarının ən çox rast gəlinən və ən bahalı mexaniki səbəblərindən biridir.
- Mərkəzi soyutma sistemi (rack)SistemlərBir neçə kompressorun ortaq şassidə paralel bağlanıb bir çox kameranı və vitrini tək sistemdən qidalandırdığı soyutma düzəni; marketlər, böyük anbarlar və qida müəssisələri üçün.
- Monoblok soyutma cihazıSistemlərKompressor, kondenser və evaporatorun tək gövdədə toplandığı, soyuducu kamera panelində açılan dəlikdən quraşdırılıb rozetkaya taxılaraq işləyən hazır soyutma cihazı.
N2 termin
- Nəmləndirmə (ultrasəs nəmləndirici)Soyuducu kameraSoyuducu kamera havasına çox xırda su zərrəcikləri verərək nisbi rütubətin yüksəldilməsi; meyvə, tərəvəz və güldə su itkisini və çəki itkisini azaldır, ən geniş yayılmış cihazı suyu titrəyişlə dumana çevirən ultrasəs nəmləndiricidir.
- Nisbi rütubətƏsas anlayışlarHavadakı su buxarının o temperaturda daşıya biləcəyi ən çox su buxarına nisbəti; faizlə verilir və soyuducu kamerada məhsulun keyfiyyətini bilavasitə müəyyən edir.
O1 termin
P7 termin
- Panel qalınlığıSoyuducu kameraSoyuducu kamera panelinin köpük qalınlığı (mm); kamera temperaturu düşdükcə artır: 0 °C üçün 80–100 mm, −20 °C üçün 120–150 mm, −35 °C üçün 150–200 mm.
- Pistonlu kompressorKomponentlərSilindr içində irəli-geri hərəkət edən pistonların agenti sorub sıxdığı klassik kompressor növü; ən geniş güc və temperatur aralığına malik, təmir oluna bilən quruluş.
- Poliuretan (PUR) və PIR köpükSoyuducu kameraSoyuducu kamera panellərinin doldurma materialı olan qapalı hüceyrəli sərt köpük; 0,022 W/mK istilik keçiriciliyi ilə ən yaxşı izolyasiyalardan biri, PIR versiyası yanğına daha davamlıdır.
- PressostatKomponentlərAgent təzyiqini izləyib ayarlanan həddə elektrik kontaktını açıb-bağlayan açar; aşağı təzyiqdə kompressoru dayandırır (pump-down, sızma qorunması), yüksək təzyiqdə sistemi qoruyur.
- PsixrometriyaƏsas anlayışlarRütubətli havanın xüsusiyyətlərini (temperatur, nisbi rütubət, şeh nöqtəsi, rütubət miqdarı, entalpiya) və bunların qızdırma, soyutma, nəmləndirmə zamanı necə dəyişdiyini öyrənən elm sahəsi; əsas aləti psixrometrik diaqramdır.
- Pump-downİstismar və ölçməKamera istənən temperatura çatdıqda maye xəttindəki solenoid klapanın bağlanıb kompressorun evaporatordaki agenti resiverə toplayaraq aşağı təzyiq pressostatı ilə dayanması; kompressoru maye sormaqdan qoruyur.
- PVC zolaqlı pərdəSoyuducu kameraQapı boşluğunu bir-birinin üstünə minən şəffaf, elastik PVC (polivinilxlorid) zolaqlarla örtən, keçidə imkan verib qapı açıq ikən hava mübadiləsini böyük ölçüdə kəsən sadə və ucuz tədbir.
R17 termin
- R1234yfSoyuducu agentlərGWP-si 4 olan, atmosferdə günlər içində parçalanan HFO agent; avtomobil kondisionerlərində R134a-nı əvəz edib, az alışqandır (A2L) və R449A, R448A, R513A, R454C kimi qarışıqların əsas komponentidir.
- R134aSoyuducu agentlərOrta və yüksək temperatur tətbiqlərinin (çiller, süd soyutma, avtomobil kondisioneri, soyuducu) təmiz HFC agenti; GWP 1.430; yerini R513A və R1234yf kimi aşağı GWP-li alternativlər alır.
- R22Soyuducu agentlərOnilliklər boyu kondisioner və soyutmanın əsas agenti olmuş, xlor saxladığı üçün ozon təbəqəsinə zərər verən HCFC; ODP 0,055, GWP 1.810. Yeni istehsalı və idxalı qadağandır, köhnə sistemlərdə yalnız geri qazanılmış qazla servis aparılır.
- R290 (propan)Soyuducu agentlərGWP-si 3 olan təbii, yüksək səmərəli karbohidrogen agent; alışan (A3) olduğu üçün doldurma miqdarı məhdud, qapalı dövrəli və kip layihələnmiş cihazlarda işlədilir.
- R32Soyuducu agentlərYeni kondisioner və istilik nasoslarının standart agenti olan birkomponentli HFC; GWP-si 675, R410A ilə oxşar yüksək təzyiqdə işləyir, az alışqan (A2L) olduğu üçün doldurma miqdarı və quraşdırma qaydaları məhduddur.
- R404ASoyuducu agentlərİyirmi ildir ticari soyutmanın standart agenti olan, aşağı və orta temperaturda işlədilən HFC qarışığı; GWP-si 3.922 olduğu üçün F-qaz qaydaları ilə yeni sistemlərdə qadağan edilmiş, yerini R449A/R448A alır.
- R407CSoyuducu agentlərKondisioner, çiller və istilik nasoslarında R22-ni əvəz edən, R32, R125 və R134a-dan ibarət HFC qarışığı; GWP-si 1.774, təhlükəsizlik sinfi A1, glide-ı təqribən 7 K ilə geniş yayılmış agentlər arasında ən yüksəklərdəndir.
- R410ASoyuducu agentlərKondisioner və istilik nasoslarının geniş yayılmış agenti; yüksək təzyiqli (0 °C-də 8 bar), sürüşməsi yox deyiləcək qədər az, GWP 2.088; yerini R32 və R454B alır.
- R448ASoyuducu agentlərR404A-nın əvəzinə işlədilən, GWP-si 1.387 olan A1 sinifli HFO/HFC qarışığı; eyni kompressor və POE yağla işləyir, təqribən 5–6 K temperatur sürüşməsi (glide) olduğu üçün ayarlar dew və bubble dəyərlərinə görə aparılır.
- R449ASoyuducu agentlərR404A-nın yerini almaq üçün hazırlanmış, GWP-si 1.397 olan HFO/HFC qarışığı; eyni kompressor və yağla işləyir, təqribən 4,5 K temperatur sürüşməsi (glide) var.
- R454CSoyuducu agentlərGWP-si 148 olan, R32 və R1234yf-dən ibarət az alışqan (A2L) HFO qarışığı; soyuducu kamera və dondurulmuş saxlamada R404A-nın uzunmüddətli alternatividir, yalnız A2L üçün layihələndirilmiş yeni sistemlərdə işlədilir.
- R507ASoyuducu agentlərR125 və R143a-nın yarı-yarıya qarışığı olan, glide-ı olmayan azeotrop HFC agent; aşağı temperaturda R404A ilə eyni işi görür, GWP-si 3.985 olduğu üçün yeni sistemlərdə qadağandır.
- R513ASoyuducu agentlərR134a-nın əvəzinə hazırlanmış, R1234yf və R134a-dan ibarət azeotrop qarışıq; GWP-si 631, təhlükəsizlik sinfi A1, glide-ı yoxdur. Orta və yüksək temperatur tətbiqlərində eyni kompressor və POE yağla işləyir.
- R717 (ammonyak)Soyuducu agentlərBöyük sənaye soyutma müəssisələrinin bir əsrdir işlətdiyi, GWP-si 0 olan, ən səmərəli təbii agent; zəhərli və zəif alışan (B2L) olduğu üçün ayrı maşın otağı və mütəxəssis istismarı istəyir.
- R744 (karbon qazı, CO₂)Soyuducu agentlərGWP-si 1 olan, alışmayan və zəhərsiz təbii agent; çox yüksək təzyiqlə (0 °C-də 34 bar) işlədiyi üçün xüsusi avadanlıq istəyir, market və böyük anbar rack sistemlərində HFC-lərin yerini alır.
- Resiver (maye çəni)KomponentlərKondenserin çıxışında maye soyuducu agenti saxlayan təzyiqli çən; yük dəyişikliklərində agent artığını tutur və servis zamanı sistemin qazını toplamağa xidmət edir.
- Rəf ömrüSoyuducu kameraQidanın müəyyən saxlama şəraitində təhlükəsiz və satıla bilən keyfiyyətdə qaldığı müddət; ən çox temperaturdan asılıdır və soyuq anbarda keçən vaxtla rəfdəki vaxtın cəmini əhatə edir.
S22 termin
- Scroll kompressorKomponentlərBir-birinin içinə keçmiş iki spiral lövhədən birinin orbital hərəkəti ilə agenti sıxan, az hissəli, səssiz və titrəyişsiz kompressor növü; ticari soyutmada ən geniş yayılmış növ.
- Sendviç panelSoyuducu kameraİki boyalı sinklənmiş və ya paslanmayan metal təbəqə arasına təzyiq altında köpük vurulmuş, izolyasiya və daşıyıcı vəzifəsini birlikdə görən hazır tikinti elementi; soyuducu kameraların divar, tavan və döşəməsi bundan hazırlanır.
- Servis klapanı (rotalock)KomponentlərKompressorun sorma və vurma ağızlarında, resiverin çıxışında olan; xətti bağlamağa, manometr qoşmağa və hissəni agenti boşaltmadan sökməyə yarayan, əllə fırladılan milli bağlayıcı klapan; hər soyutma qrupunda olur.
- Sərbəst soyutma (free cooling)SistemlərXarici hava kifayət qədər soyuq olduqda kompressoru işlətmədən, yalnız fan və nasos enerjisi ilə xarici havanın soyuqluğundan istifadə edərək aparılan soyutma; qış və keçid mövsümlərində elektrik istehlakını xeyli azaldır.
- Sızma testiİstismar və ölçməSoyutma dövrəsinin agent buraxıb-buraxmadığının elektron detektor, köpük, təzyiq və ya vakuum üsulları ilə yoxlanması; F-qaz qaydaları 5 ton CO₂ ekvivalenti və daha böyük doldurmalarda müntəzəm yoxlamanı məcburi edir.
- Solenoid klapanKomponentlərElektrik verildikdə açılan, kəsildikdə bağlanan avtomatik klapan; maye xəttində evaporatora agent girişini kəsərək pump-down və çoxkameralı sistemlərdə kamera nəzarətini təmin edir.
- Sorma təzyiqiİstismar və ölçməKompressorun sorma ağzında ölçülən aşağı tərəf təzyiqi; agentin P–T (təzyiq–temperatur) cədvəlindən buxarlanma temperaturuna çevrilir və evaporatorun necə işlədiyini göstərən ilk ölçmədir; normaldan aşağı və ya yüksək olması problemə işarə edir.
- Soyuducu agentSoyuducu agentlərSoyutma dövründə dövr edən, evaporatorda buxarlanaraq istilik alan və kondenserdə kondensasiya olaraq istilik verən işçi maddə; R404A, R449A, R134a, R290, CO₂ və ammonyak əsas olanlarıdır.
- Soyuducu kameraSoyuducu kameraSendviç panellərlə qurulan, qapısı və soyutma cihazı olan, içində məhsul saxlanan izolyasiyalı kamera; +15 °C ilə −40 °C arasında istənilən temperaturda işləyə bilər.
- Soyuducu kamera döşəməsiSoyuducu kameraSoyuducu kameranın dibini təşkil edən, istilik izolyasiyasını, buxar kəsicini və yükdaşıyan səthi birləşdirən qat; kiçik kameralarda döşəmə paneli, forklift girən anbarlarda isə izolyasiyanın üstünə tökülən armaturlu betondur.
- Soyuducu kamera işıqlandırmasıSoyuducu kameraAşağı temperatura və rütubətə davamlı, su və toz keçirməyən çıraqlarla qurulan daxili işıqlandırma; bu gün demək olar ki, hamısı LED-dir (işıq saçan diod) və sərf etdiyi hər vatt eyni zamanda kameranın istilik yüküdür.
- Soyuducu kamera qapısıSoyuducu kameraİzolyasiyalı gövdəli, kipləşdiricili və (dondurulmuş kameralarda) çərçivəsi qızdırılan xüsusi qapı; oynaqlı, sürüşən, çarpma və avtomatik tipləri hərəkətə və kamera temperaturuna görə seçilir.
- Soyuq anbarSoyuducu kameraQida və tez xarab olan məhsulların müəyyən temperatur və rütubətdə uzun müddət saxlandığı, izolyasiyalı panellərlə inşa edilən və soyutma sistemi ilə təchiz olunan müəssisə; bir və ya bir neçə soyuducu kameradan ibarətdir.
- Soyuq zədəsiSoyuducu kameraTropik və mülayim iqlim mənşəli meyvə və tərəvəzlərin donma nöqtəsindən yuxarı, amma öz alt həddindən aşağı temperaturda saxlandıqda aldığı qalıcı toxuma pozulması; bananda hədd 13 °C, xiyarda 10 °C civarındadır.
- Soyuq zəncirSoyuducu kameraTez xarab olan məhsulun istehsaldan istehlakçıya qədər hər mərhələdə öz təhlükəsiz temperatur aralığında saxlanması; təzə qidada əsasən 0–4 °C, dondurulmuş qidada −18 °C və aşağı, dərmanda 2–8 °C.
- Soyutma dövrüƏsas anlayışlarSoyuducu agentin kompressor, kondenser, genişlənmə klapanı və evaporator arasında dövr edərək istiliyi soyuq mühitdən alıb xarici mühitə atdığı qapalı dövr.
- Soyutma gücüƏsas anlayışlarSoyutma sisteminin və ya cihazın vahid zamanda mühitdən çəkə bildiyi istilik miqdarı; kW, kcal/h və ya BTU/h ilə ifadə olunur.
- Soyutma qrupu (kondenser bloku)SistemlərKompressor, kondenser, resiver və köməkçi elementlərin ortaq şassi üzərində birləşdirildiyi hazır xarici blok; kameranın içindəki evaporatorla split sistem yaradır.
- Soyutma qülləsiSistemlərSu soyutmalı kondenserdən qızaraq qayıdan suyu, kiçik bir hissəsini buxarlandıraraq xarici havanın yaş termometr temperaturuna yaxın dəyərə qədər soyudan və yenidən kondenserə göndərən cihaz.
- Soyutma tonuƏsas anlayışlarAmerika mənşəli soyutma gücü vahidi: 1 soyutma tonu 1 ton buzun 24 saatda əriməsinə bərabər istilik çəkimi, yəni təqribən 3,52 kW.
- Spiral dondurucuSistemlərMəhsulun izolyasiyalı kabinənin içində barabanın ətrafında spiral cızaraq yüksələn və ya enən lent üzərində −35 °C civarındakı sürətli hava ilə fasiləsiz dondurulduğu, az yer tutan dondurucu.
- Split soyutma sistemiSistemlərEvaporatorun kameranın içində, soyutma qrupunun (kompressor + kondenser) çöldə yerləşdiyi və mis borularla bağlandığı sistem; ən geniş yayılmış soyuducu kamera həlli.
Ş3 termin
- Şeh nöqtəsiƏsas anlayışlarHava soyudulduqda içindəki su buxarının kondensasiya olmağa başladığı temperatur; soyuducu kamerada tərləmə, buzlanma və rütubət nəzarətinin ölçüsüdür.
- Şok dondurma (sürətli dondurma)Soyuducu kameraQidanın çox soyuq hava və yüksək hava sürəti ilə qısa müddətdə dondurulması; kiçik buz kristalları yarandığı üçün toxuma, dad və qida dəyəri qorunur.
- Şok kamerasıSoyuducu kameraMəhsulu −30/−40 °C hava temperaturunda, yüksək hava sürəti ilə saatlar içində −18 °C-dən aşağıya donduran kamera; saxlama kamerasından fərqi sürəti və gücüdür.
T7 termin
- TD (temperatur fərqi)Əsas anlayışlarKamera hava temperaturu ilə evaporatordaki buxarlanma temperaturu arasındakı fərq; evaporator seçimində gücü və kameranın rütubətini müəyyən edən ən vacib dəyər.
- TermostatKomponentlərKamera temperaturunu ölçüb ayarlanan dəyərə görə soyutmanı başladıb-dayandıran nəzarət cihazı; müasir rəqəmsal termostatlar defrost, fan və alarm idarəsini də öz üzərinə götürür.
- Tənəffüs istiliyiƏsas anlayışlarTəzə meyvə və tərəvəzin yığımdan sonra da davam edən tənəffüsü zamanı ayırdığı istilik; ton başına vatt (W/ton) ilə verilir, temperaturla sürətlə artır və soyuq anbar istilik yükünün məhsula xas maddəsidir.
- Tənzimlənən atmosferli anbar (CA)Soyuducu kameraKamera havasındakı oksigenin 1–3%-ə endirildiyi, karbon qazının 1–5% aralığında saxlandığı qaz keçirməyən soyuq anbar; alma, armud və kivi kimi məhsulların saxlanma müddətini adi soyuq anbarla müqayisədə bir neçə ay uzadır.
- Təzyiq düşküsüƏsas anlayışlarAgentin boru, ventil, filtr və batareyalardan keçərkən sürtünmə üzündən itirdiyi təzyiq; soyutma xətlərində doyma temperaturu qarşılığı ilə (K) ifadə olunur və sorma xəttində 1–2 K-ni keçməməsi istənir.
- Təzyiq tarazlama klapanıSoyuducu kameraSoyuducu kameranın içi ilə çölü arasındakı hava təzyiqi fərqini öz-özünə bərabərləşdirən, divar panelinə quraşdırılan ikitərəfli qapaqlı klapan; dondurulmuş kameralarda qızdırıcılıdır və panellərin içəri çökməsinin, qapının açılmaz hala gəlməsinin qarşısını alır.
- Transkritik CO₂ sistemiSistemlərSoyuducu agent kimi karbon qazı (R744) işlədən və yüksək təzyiq tərəfi isti havalarda kritik nöqtədən yuxarıda işləyən sistem; istilik kondensasiya olmadan qaz soyuducusunda xarici havaya atılır.
U1 termin
Ü1 termin
V4 termin
- Vakuumlamaİstismar və ölçməAgent doldurmasından əvvəl sistemdəki hava və rütubətin vakuum nasosu ilə çəkilib təzyiqin 500 mikrondan (0,67 mbar) aşağı endirilməsi; ötürülsə turşu, buzlanma və yüksək təzyiq problemləri başlar.
- Vibrasiya söndürücüKomponentlərKompressorun titrəyişini mis borulara ötürməmək üçün sorma və vurma xəttinə qoyulan, paslanmayan polad silfonlu və məftil hörgülü elastik boru hissəsi; boru çatlarının və agent sızmasının qarşısını alır.
- Vintli kompressorKomponentlərBir-birinə keçmiş iki helis rotorun arasında agenti fasiləsiz sıxan, böyük güclü və kəsintisiz işə uyğun kompressor; mərkəzi sistemlər və böyük anbarlar üçün.
- Vurma temperaturuİstismar və ölçməKompressordan çıxan qızmış qazın temperaturu; kondensasiya temperaturundan xeyli yüksəkdir, vurma borusunda 60–110 °C arasında ölçülür. Həddən yuxarı qalxması yağı xarab edir və kompressoru qısa müddətdə sıradan çıxarır.
Y4 termin
- Yağ ayırıcıKomponentlərKompressor çıxışında agent buxarı ilə birlikdə sürüklənən kompressor yağını tutub karterə geri göndərən cihaz; uzun xətlərdə və aşağı temperaturlarda yağın sistemdə toplanmasının qarşısını alır.
- Yağ qayıtmasıİstismar və ölçməKompressordan agentlə birlikdə sistemə sürüklənən yağın sorma xətti ilə karterə geri gəlməsi; boru diametri, qaz sürəti, maillik və yağ tələləri ilə təmin edilir, təmin edilməsə kompressor yağsız qalır.
- Yaş termometr temperaturuƏsas anlayışlarKürəciyi yaş parça ilə sarınmış termometrin hava axınında göstərdiyi temperatur; suyun buxarlanaraq enə biləcəyi ən aşağı temperaturdur, hava qurudulduqca adi (quru termometr) temperaturdan daha çox aşağı düşür.
- Yetişdirmə kamerasıSoyuducu kameraYaşıl və ya bərk yığılmış meyvənin temperatur, rütubət, etilen və karbon qazı nəzarəti altında satışa hazır yetişkənliyə gətirildiyi kamera; banan, avokado, manqo, pomidor, kivi və sitrus saraltmada istifadə olunur.