Solunum ısısı nedir?

Taze meyve ve sebzenin hasattan sonra da süren solunumu sırasında açığa çıkardığı ısı; ton başına watt (W/ton) ile verilir, sıcaklıkla hızla artar ve soğuk depo ısı yükünün ürüne özgü kalemidir.

Konu

  • Temel kavramlar
  • Diğer adlarırespirasyon ısısı, solunum yükü, heat of respiration
← Tüm terimler

Taze ürün canlıdır: depoladığı şekeri oksijenle yakar, karbondioksit, su buharı ve ısı üretir. Bu ısı odada sürekli ortaya çıkar ve soğutma sistemi tarafından alınmak zorundadır. Miktarı ürüne göre çok değişir. 0 °C’de yaklaşık değerler: soğan 7–10 W/ton, üzüm 5–8, elma 10–12, marul 27–50, çilek 36–52, havuç 45, brokoli 55–65, mantar 80–130, tatlı mısır 125 W/ton. Kural olarak yapraklı, çiçek ve filiz hâlindeki ürünler çok, yumru ve olgun meyveler az solunum yapar.

Sıcaklık etkisi çok güçlüdür: solunum hızı her 10 K’de kabaca 2–3 katına çıkar. Çilek 0 °C’de 36–52 W/ton verirken 20 °C’de 300–580 W/ton, brokoli 0 °C’de 55–65 iken 20 °C’de 800–1.000 W/ton verir. Bu yüzden solunum ısısı en çok ürünün depoya sıcak girdiği ilk saatlerde önem taşır; ürün soğudukça yük hızla düşer. Ön soğutmanın değeri de buradadır: hızlı soğutulan ürün hem daha az ısı üretir hem de şekerini ve suyunu harcamaz.

Hesap doğrudandır: solunum yükü = ürün kütlesi × birim solunum ısısı. 100 ton elma 0 °C’de yaklaşık 1,1 kW sürekli ısı üretir; 20 ton brokoli 0 °C’de 1,2 kW, ama 20 °C’de depoya girdiği anda 18 kW. Uzun süreli elma ya da patates deposunda solunum toplam yükün küçük ama sürekli bir parçasıdır; muz sarartma ve olgunlaştırma odalarında ise baş kalemdir. Et, süt, balık ve donmuş ürünlerde solunum yoktur, bu kalem sıfır alınır.

Solunumun yan ürünleri de yönetilmelidir. Sıkı istiflenmiş, havalanmayan kolinin ortası kendi ısısıyla ısınır; hava yolu bırakmayan istif, oda termometresi doğru gösterse bile ürünün bozulmasına yol açar. Kapalı odada karbondioksit birikir, oksijen azalır; uzun süre açılmayan meyve depolarına girerken bu akılda tutulmalı, taze hava değişimi planlanmalıdır. Soğutma yükü hesaplayıcısı, seçtiğiniz taze ürünün solunum ısısını ayrı bir kalem olarak gösterir; ürünlerin saklama değerleri gıda saklama koşulları rehberinde yer alır.